Платон, Аристотел және Әл Фарабидың мемлекет туралы кітаптары

Mar 20, 2021


Платон: Республика туралы

Платон Христиан санауынан бұрын 472 жылы Грекияда дүниеге келген. 

                                            “Республика туралы” кітабы:

Республика /мемлекет/ туралы диалогиясында Платон ең идеалды қоғамды қалыптастыруға талпынған.  Платон демократиядан бас тартты. Себебі халықтың білімділігі мен қабілеті жетіспейді деп көрген. Оның айтуынша  әр азамат мемлекеттік іске  қандай да бір жолмен қатысуы маңызды. Республика  басқарушы адамдарды нәпсі-құмар емес   және даналық екеуімен дайындау керек деп көрді.

Шығармаларының концепті:

Платонның көп шығармалары диалоги ретінде жазылған. Сократтан моралдық, ізгілік сипаттамалары туралы сұрап,  жауабын жазған.  Ешнәрсе  мінсіз /кіршіксіз/ емес, ешкім мінсіз қайратты емес. Эстетика  және қайраттылық сол бір  ситуацияда және де белгілі бір денгейде ғана болады. Олар тек идеалмен яғни үлгі-өнегеге ғана жақындайды.

Идей деген жаңа ұғымды Платон алғаш шығарды. Эстетика, төзімділік осылар идейлар деп білді. Мысалы: Қарағай ағашы мәңгілік “Қарағай” деген  идейдің бір бөлігі. Идейді нерви жүйесімен сезінуге болмайды. Оны тек зерделік қабілет арқылы ойлап, ақылға түсіруге болады.

Жақсы адамдарға жауапкершілікті болу туралы заң керек жоқ. Ал жаман адамдар заңды айналып өтудің жолын іздейді.

Molorerdene

 

Аристотел: Саясат деген не?  /The politics/

Аристотел  Христиан санауынан бұрын 384 жылы Грекияда дүниеге келген. Ол өте еңбекшіл адам болғандықтан көп жазбалар, көп салада бірдей еңбек етті. Мысалы этика,  логика,  метафизика, экономика және психология.          

                      

                                        “Саясат деген не?” кітабы туралы:

Аристотел:  “Адамдарды бірге өмір сүретін соцали”, - депті.  Билік  қоғамда жақсы тіршілік ету үшін   мүмкін  жасауға міндетті. Адамдар ізгілікті өмір сүріп, ал философия арқылы ойлау керек. Мысалы: Алтын  ортаны ұстаған ізгілікті өмір сараң емес, ысырапшыл да емес.  Осы екеуінің ортасы деп айтты.

 

Шығармаларының концепті:

Аристотел мұғалімі Платонның: “Нерви органдары арқылы толық білімге жету мүмкін емес”, - дегенге қосылмады. Ол эмпирияны көп қызықтап, танымды практика іс - әрекет деп айтты.

Платон математика көмегімен білімге қол жетеміз десе, ал Аристотел құбылыстарды бақылау /қадағылау/ арқылы білімге жетуге болады деп қарады. Егер таным нерви органдарының сезінуіне негізделмеген болса,  сиқырлық түсінік басым алады деді.

Molorerdene

 

Әл-Фараби: Қайырымды қала  /On the perfect state/

Орта азия,  қазіргі Афганистан маңайында дүниеге келген.  Ираннан шыққан дейді-мыс.  Ол мұсылман теоретигі және Аристотел философиясын Ислам дініне әкелді.

“Қайырымды қала” кітабы туралы:

Әл-Фараби көптеген кітаптар жазғанының ішінде “Қайырымды қала” кітабы бүгінге дейін оқылып, баспадан шығуда. Араб яғни муслим елдерінде бұл кітаптың маңызы зор. Кітабында Платонның мемлекеттік үш сипаттын жазған. Бірінші: әйелдер әскерге бару, екінші: отбасылық құрылымды өзгерту,  үшінші: философ адам мемлекеттің басшысы болу. Әл-Фараби:  “Дін қандай да  бір мемлекеттің негізі болу керек”, - деп айтты. Ол кітабының ең басында құдайды түсіндірді. Одан кейін адамның рухы, ойлау қабілеті, қалауы, еркін таңдауы жәнеде бақыт туралы, мемлекет қайырымды болумен бірге қайырымды қала тұрғындары ізгілікті, қалай үлгі-өнегелі болу туралы жазыпты. Кітаптың соңғы бөлімдерінде мемлекетке  өте табынуды сынға алып,  қайырымсыз қала қандай болатынын түсіндірген.

Molorerdene






Сұхбат, Мақала

© Molor-Erdene 2021